ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ
«Ομπρός, συντρόφοι,
βοηθάτε να σηκωθεί,
να γίνει ο ήλιος Πνέμα!»
Σαν σήμερα 15 του Μάρτη του 1884 γεννήθηκε στη Λευκάδα ο κορυφαίος ποιητής μας Άγγελος Σικελιανός ο ποιητής με τον έντονο λυρισμό και τον γλωσσικό πλούτο, ο ονειροπόλος και οραματιστής μιας “Παγκόσμιας Αμφικτυονίας του Πνεύματος” με κέντρο τους Δελφούς και διοργανωτής των Δελφικών Γιορτών τον Μάη του 1927, ο φίλος και συνοδοιπόρος του Νίκου Καζαντζάκη στην αναζήτηση του “θείου”, ο αγωνιστής-ποιητής-οδηγός που εντάχτηκε στο ΕΑΜ το 1941 και εμψύχωνε τον λαό σε μια “Έφοδο Ύψους“, ο “συνεχιστής” και ο φλογερός εμπνευστής του “ποιητικού κατευόδιου” προς το νεκρό Κωστή Παλαμά στις 28 Φλεβάρη του 1943 “Ηχήστε οι Σάλπιγγες“, ο υποψήφιος για το Νόμπελ Λογοτεχνίας 5 φορές από το 1946 έως το 1950, πέθανε από δηλητηρίαση στις 19 Ιουνίου του 1951 μετά από αρκετές μέρες νοσηλείας και ενταφιάστηκε στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.
Γράφει για τον Σικελιανό ο Κώστας Βάρναλης στα «Αισθητικά-Κριτικά» του: «…ένας ποιητής τόσο πληθωρικός και μεγαλόστομος, τόσο αληθινός και αυτάρκης, τόσο εμπνευσμένος κι αριστοτέχνης, που δεν έχει τον όμοιό του. Αλλά και τόσο Έλληνας και τόσο άνδρας, που μόνον αυτές του οι δυό ιδιότητες φτάνουνε να εξηγήσουνε το μίσος, που είχαν εναντίον του οι έμποροι του εθνισμού και της φυλετικής καθαροαιμίας, αυτοί οι επίσημοι Έλληνες που δε ντραπήκανε να εμποδίσουνε την απονομή του βραβείου Νόμπελ στο Σικελιανό (εθνική τιμή) και δε ντρεπότανε να του κλείσουνε την πόρτα της Ακαδημίας Αθηνών (εξαγνισμός της Ακαδημίας)!
Και γιατί; Γιατί ο Σικελιανός είχε τη συνείδηση της ευθύνης απέναντι του Έθνους σαν ένας από τους πνευματικούς του ηγέτες. Και δεν πλεύρισε στον καιρό της κατοχής τον καταχτητή. Αλλά στάθηκε δίπλα στο λαό, που αγωνιζότανε για τη λευτεριά του, κυνηγημένος από τους ξένους και τους ντόπιους εχθρούς. Τα λίγα τρανταχτά του ποιήματα, που κυκλοφορούσαν χειρόγραφα τότες από χέρι σε χέρι, δίνανε κουράγιο στο «δυστυχισμένο και ηγαπημένο λαό, τον πάντα ευκολοπίστευτο και πάντα προδομένο»,
όπως τον εθρήνησε κι ο Σολωμός¨ κι αυτά τα λίγα ποιήματα της φωτιάς δώσανε στο Σικελιανό τον τιμημένο τίτλο του εθνικού ποιητή.
…….Στο έργο του Σικελιανού μπορεί να υπήρχε το Έθνος με τη φύση του και με τα μυθικά και ιστορικά του θάματα¨ μπορεί να διεκδικεί τον τίτλο της πιο αυθεντικής «ελληνικότητας», αλλά για πολύν καιρό έλειπε απ’ αυτό το έργο : ο άλλος. Ο πόνος του άλλου. Η συμπόνοια για τα όντα, που δεν είναι στοιχεία της φύσης, του θεού και του εγώ. Και τον άλλον αυτόν (δηλαδή το λαό) τον έμπασε στη ζεστή του καρδιά και στο φλογερό του έργο η συμφορά της δουλείας.
Και τελειώνει ο Βάρναλης μ’ αυτά τα λόγια:
«Ο Σικελιανός πέθανε χωρίς να γεράσει και θα μείνει δίπλα στο μέγα έργο του κι ο ίδιος ολόρθος και στητός σαν υπόδειγμα «Συνείδησης» πνευματικού ηγέτη»
Από το ποίημα του Σικελιανού «Αντίσταση» (Ακριτικά 1941-1942). Αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά κείμενα της Αντίστασης εκείνης της περιόδου. Λειτουργεί ως ένα προσκλητήριο αγώνα συνδέοντας τη θυσία των νέων παλληκαριών με την προσδοκία για την ανάσταση και την ελευθερία και συγχρόνως υπογραμμίζοντας τη συνέχεια των αγώνων του ελληνικού λαού:
« Δεν είναι τούτο πάλεμα σε μαρμαρένια αλώνια
εκεί να στέκει ο Διγενής και μπρος να στέκει ο Χάρος
Εδώ σηκώνετ’ όλ’ η γη με τους αποθαμένους
και με τον ίδιο θάνατο πατάει το θάνατό της.
Κι απάνω – απάνω στα βουνά, κι απάνω στις κορφές τους,
φωτάει με μιας Ανάσταση, ξεσπάει αχός μεγάλος.
Η Ελλάδα σέρνει το χορό, ψηλά, με τους αντάρτες
-χιλιάδες δίπλες ο χορός, χιλιάδες τα τραπέζια,-
κ’ είν’ οι νεκροί στα ξάγναντα πρωτοπανηγυριώτες».
Και από το «Πνευματικό Εμβατήριο» ακούμε την μύχια έκκληση του ποιητή:
«…Ομπρός¨ βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω απ’ την Ελλάδα¨
Ομπρός, βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω από τον κόσμο!
Τι, Ιδέτε, εκόλλησεν η ρόδα του βαθιά στη λάσπη,
Κι ά, ιδέτε χώθηκε τ’ αξόνι του βαθιά μες στο αίμα!
Ομπρός, παιδιά, και δε βολεί μονάχος του ν’ ανέβει ο ήλιος¨
Σπρώχτε με γόνα και με στήθος, να τον βγάλουμε απ’ τη λάσπη,
Σπρώχτε με στήθος και με γόνα, να τον βγάλουμε απ’ το γαίμα….»
Αυτή η φωνή του ποιητή θα εισακουστεί και από άλλους δημιουργούς : «Για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή»-(Άξιον Εστί)!
Να σημειώσουμε ότι το «Πνευματικό Εμβατήριο» μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη το 1969 κατά τη διάρκεια της εξορίας του στη Ζάτουνα της Αρκαδίας όπου ήταν έγκλειστος από τη δικτατορία. Κυκλοφόρησε σε δίσκο (LP)το 1970 από την Polydor με ερμηνευτές τη Μαρία Φαραντούρη, τον Αντώνη Καλογιάννη και τον Γιάννη Θεοχάρη, με τη συμφωνική ορχήστρα του Λονδίνου.
Δέσποινα Παπαδοπούλου
15 Μάρτη 2026
