Το Σάββατο 18 Ιούλη 2026 η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ διοργανώνει επίσκεψη – προσκύνημα στο νησί του Αη Στράτη, απευθυνόμενη ιδιαίτερα στα μέλη, στις φίλες και στους φίλους της ΚΝΕ.
Υπενθυμίζεται ότι το 2016 η ΚΕ του ΚΚΕ τοποθέτησε μνημείο στον Αη Στράτη για τους εξόριστους κομμουνιστές που παρέμειναν αλύγιστοι απέναντι σε πολύ σκληρές συνθήκες, πολλοί αφήνοντας την τελευταία τους πνοή, αρνούμενοι να αποκηρύξουν το ΚΚΕ.
Το πρωί του Σαββάτου 18 Ιούλη θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση στο μνημείο, όπου θα μιλήσει ο Φάνης Παρρής, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ.
Στη συνέχεια θα πραγματοποιηθούν περιηγήσεις και ξενάγηση στους χώρους τους οποίους έζησαν οι εξόριστοι, το σημείο όπου βρισκόταν το κτίριο του παλιού σχολείου όπου δόθηκε η «μάχη της πείνας», το μνημείο που έχει στηθεί στο κοινοτάφιο των εξόριστων. Παράλληλα θα είναι ανοιχτό το Μουσείο με φωτογραφικό και άλλο υλικό από τη ζωή των εξόριστων στο νησί.
Δυο λόγια για τον Αη Στράτη ως τόπο εξορίας
Από τον Αη Στράτη πέρασαν χιλιάδες πολιτικοί εξόριστοι σε όλη τη διάρκεια που το μικρό αυτό νησί χρησιμοποιήθηκε από το αστικό κράτος ως τόπος εξορίας. Οι πρώτοι εξόριστοι έφτασαν στον Αη Στράτη το 1929 και οι τελευταίοι λίγο πριν διαλυθεί το στρατόπεδο, στις 24 Ιούλη 1962. Σε όλο αυτό το διάστημα, με καθεστώς αστικού κοινοβουλευτισμού, δικτατορίας, ξένης κατοχής και ξανά αστικού κοινοβουλευτισμού, κρατήθηκαν στο νησί χιλιάδες κομμουνιστές και άλλοι αγωνιστές.
Εκτοπίσεις συνδικαλιστών εργατών, κομμουνιστών, γενικότερα για πολιτικούς λόγους, υπήρχαν και νωρίτερα από το 1929, όμως με το «Ιδιώνυμο» του Ελ. Βενιζέλου συστηματοποιήθηκαν.
Το 1935, σε συνθήκες οξυμένης ενδοαστικής αντιπαράθεσης και μπροστά στον επικείμενο ιμπεριαλιστικό πόλεμο, χιλιάδες κομμουνιστές στάλθηκαν στην εξορία χωρίς κανένα συγκεκριμένο κατηγορητήριο. Στον Αη Στράτη οι κρατούμενοι πλησίασαν τους 950, ανάμεσά τους ο Κ. Βάρναλης, ο Δ. Γληνός κ.ά.
Πριν τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936 στάλθηκαν μαζικά στον Αη Στράτη εργάτες που πήραν μέρος στην εξέγερση του Μάη 1936 στη Θεσσαλονίκη, καθώς και σε διαδηλώσεις ανά την Ελλάδα. Στον Αη Στράτη κρατήθηκαν αρχικά ο Ναπολέων Σουκατζίδης, ο Ζαφείρης Βεκίδης, ο Μήτσος Κωνσταντινίδης και άλλοι που εκτελέστηκαν την 1η Μάη 1944.
Κατά την έναρξη της γερμανικής κατοχής τον Μάη 1941, ο ελληνικός κρατικός μηχανισμός δεν δίστασε ούτε στιγμή να παραδώσει τους κομμουνιστές που κρατούσε σε φυλακές και εξορίες, σιδηροδέσμιους στους κατακτητές. Τότε στον Αη Στράτη βρίσκονταν περίπου 250 κρατούμενοι. Η χωροφυλακή, αφού έκανε τις σχετικές διατυπώσεις με τους Γερμανούς, «πιστή στην αποστολή της» συνέχισε τη φρούρηση των εκτοπισμένων, ενώ επιπλέον οργάνωσε το βασανιστήριο της ασιτίας. Στις 6 Νοέμβρη 1941 έκλεισε τους εξόριστους στο κτίριο του παλιού σχολείου, επέβαλε στέρηση τροφής και έθεσε τον εκβιασμό ότι για να φάει κάποιος πρέπει να υπογράψει δήλωση μετάνοιας – αποκήρυξης του ΚΚΕ. Πριν κλείσει τους κομμουνιστές στον θάλαμο, ήδη είχε δολοφονήσει τρεις. Το βασανιστήριο της ασιτίας, «η μάχη της πείνας» όπως έμεινε στην Ιστορία, κράτησε μέχρι τις 27 Φλεβάρη 1942, σχεδόν τρεις μήνες. Το βασανιστήριο έληξε τελικά όταν ένα γερμανικό απόσπασμα που έφτασε στο νησί διέταξε την παύση του και φρόντισε να σταλούν ορισμένα τρόφιμα. Σε αυτό το διάστημα άλλοι 33 εξόριστοι πέθαναν από την πείνα.
Η μάχη των πολιτικών εξόριστων με την πείνα είναι από τα πιο συγκλονιστικά γεγονότα, που δείχνουν την ταξική αδιαλλαξία της αστικής τάξης και το μίσος της κατά των πρωτοπόρων εργατών, των κομμουνιστών στην πρώτη γραμμή. Οι έγκλειστοι κομμουνιστές βγήκαν νικητές, αφήνοντας πίσω 40 ηρωικούς νεκρούς που πέθαναν από την καταναγκαστική ασιτία ή πυροβολήθηκαν αλλά δεν υποχώρησαν, δεν υπέγραψαν δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ.
Αλλοι εξόριστοι παραλήφθηκαν από τις φασιστικές κατοχικές αρχές, μεταφέρθηκαν και εκτελέστηκαν τα επόμενα χρόνια της Κατοχής. Οι τελευταίοι εξόριστοι απέδρασαν από τον Αη Στράτη τον Ιούνη 1943, με καΐκι του ΕΛΑΝ, και πέρασαν στη Χαλκιδική. Την επιχείρηση απόδρασης οργάνωσε το Μακεδονικό Γραφείο του ΚΚΕ.
Ο Αη Στράτης πλημμυρίζει και πάλι από εξόριστους από το 1946 έως και το 1949 (5.000 άντρες και 500 γυναίκες), οπότε όλοι οι κρατούμενοι του Αη Στράτη μεταφέρθηκαν στη Μακρόνησο.
Τον Ιούλη 1950 οι κρατούμενοι της Μακρονήσου μεταφέρθηκαν πάλι στον Αη Στράτη. Ο αριθμός τους πρέπει να προσέγγιζε τις 4.000. Οι χιλιάδες νέοι κρατούμενοι ζούσαν σε σκηνές, στο έλεος των καιρικών φαινομένων, αποκομμένοι και χωρίς γιατρό για μεγάλες περιόδους. Ο αριθμός σταδιακά μειώθηκε. Τον Φλεβάρη 1952 ήταν 3.000.
Τον Ιούλη του 1962, κάτω από τη γενικότερη κατακραυγή, η Βουλή ψήφισε την κατάργηση του Αη Στράτη ως τόπου εξορίας, απόφαση που υλοποιήθηκε τον επόμενο χρόνο.
ΠΗΓΗ: 902