Το δικαίωμα των νέων να παραμείνουν στα νησιά περνά μέσα από μια διαφορετική αντίληψη ανάπτυξης, που προστατεύει τον τόπο αντί να τον εξαντλεί
Άρθρο του Γιάννη Σπιλάνη με άμεση συνέπεια την αναποτελεσματικότητα τους.
Η παροχή υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο εμπόδιο για την ποιότητα ζωής και την οικονομική βιωσιμότητα, ιδίως στα μικρότερα και πιο απομακρυσμένα νησιά. Η υγεία, η εκπαίδευση, οι μεταφορές και η ψηφιακή συνδεσιμότητα εμφανίζουν σημαντικές ανισότητες, οι οποίες μειώνουν την ελκυστικότητα των νησιών για κατοίκους, επενδυτές και δυνητικούς νέους εγκατεστημένους. Παρότι έχει σημειωθεί πρόοδος, μέσω της τηλεϊατρικής και του αποκεντρωμένου σχεδιασμού υποδομών, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η πρόσβαση σε αυτές τις βασικές υπηρεσίες πρέπει να αποτελέσει ακόμη υψηλότερη προτεραιότητα, ιδιαίτερα σε περιοχές χαμηλής πυκνότητας. Οι πολιτικές παρεμβάσεις θα πρέπει να συνεχίσουν να στηρίζουν στοχευμένες επενδύσεις σε e-health, e-learning και αξιόπιστα δίκτυα μεταφορών, συμπληρωμένες από διοικητική απλοποίηση και καλύτερο συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης.
Η περιβαλλοντική βιωσιμότητα δεν είναι απλώς προτεραιότητα πολιτικής, αλλά αποτελεί προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των νησιών. Η εντατική χρήση πόρων, που επιτείνεται από τον τουρισμό αιχμής, ασκεί πίεση στα συστήματα ύδατος, αποβλήτων και γης. Απαιτείται επειγόντως μια στροφή προς πρακτικές κυκλικής οικονομίας, υπεύθυνο χωρικό σχεδιασμό και αποτελεσματική διαχείριση προστατευόμενων περιοχών. Η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, λύσεων βιώσιμης κινητικότητας και άλλων βασισμένων στη φύση, απαιτεί επίσης στρατηγικές επενδύσεις. Η κλιματική ανθεκτικότητα πρέπει να ενσωματωθεί οριζόντια σε όλους τους τομείς, με αξιολογήσεις ευαλωτότητας και προσαρμοστικό σχεδιασμό, προσαρμοσμένα στους κινδύνους κάθε νησιού, από τη διάβρωση ακτών έως τις πυρκαγιές, αλλά και τους περισσότερους καύσωνες.
Τέλος, η διοικητική ικανότητα και η θεσμική ευθυγράμμιση αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την επιτυχή νησιωτική ανάπτυξη. Η έκθεση αναδεικνύει τη σημασία της επικουρικότητας και του συμμετοχικού σχεδιασμού, που στηρίζονται σε υψηλής ποιότητας δεδομένα και ουσιαστική τοπική εμπλοκή. Οι ολοκληρωμένες στρατηγικές πρέπει να συνδιαμορφώνονται με τις κοινότητες, ισορροπώντας τα συμφέροντα κατοίκων, επισκεπτών και επιχειρήσεων. Η ταξινόμηση των νησιών με βάση την τουριστική πίεση και την ελκυστικότητα (χαμηλή, μέτρια, υψηλή και πολύ υψηλή) προσφέρει ένα χρήσιμο πρίσμα για διαφοροποιημένο σχεδιασμό πολιτικής. Από τη διαχείριση του υπερτουρισμού στη Μύκονο και σε άλλα νησιά, έως την αναζωογόνηση περιθωριοποιημένων νησιών, όπως τα Ψαρά, θα είναι απαραίτητα προσαρμοσμένα εργαλεία διακυβέρνησης, όπως χάρτες/συμφωνίες βιώσιμου τουρισμού, φορείς διαχείρισης προορισμού και μηχανισμοί πολυεπίπεδου συντονισμού, ώστε τα ελληνικά νησιά να εξελιχθούν σε ανθεκτικές, συμπεριληπτικές και ευημερούσες περιοχές.
Ο Γιάννης Σπιλάνης είναι καθηγητής Τμήματος Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου, Διευθυντής Εργαστηρίου Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης και Επιστημονικός Υπεύθυνος «ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ»