Της Μαρία Κατσάνου
Με έναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και ουσιαστικό διήμερο κύκλο ομιλιών ολοκληρώθηκε το πρόγραμμα εκδηλώσεων για τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την εγκατάσταση των προσφύγων της Κούταλης στη Νέα Κούταλη Λήμνου.
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Νέας Κούταλης «Νόστος», στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων, πραγματοποίησε μια σημαντική παρέμβαση με στόχο να αναδείξει την ιστορία, την πολιτιστική κληρονομιά και τη διαχρονική προσφορά των Κουταλιανών.
ΟΙ ΟΜΙΛΙΕΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Οι ομιλίες πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή 9 και τη Δευτέρα 10 Αυγούστου, στον Χώρο Τέχνης «Αποθήκη» στη Μύρινα, και φώτισαν διαφορετικές πτυχές της ιστορικής διαδρομής της Κούταλης, από τους διωγμούς και την προσφυγιά μέχρι την εγκατάσταση στη Λήμνο, αλλά και από την παράδοση των Κουταλιανών σφουγγαράδων έως τις σημαντικές προσωπικότητες που ανέδειξε ο τόπος.
Η προσφυγική διαδρομή των Κουταλιανών
Ο πρώτος κύκλος ομιλιών, την Κυριακή 9 Αυγούστου, περιελάμβανε τις ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις της Αγάθης Κοκαλά και του Γιώργου Κουντούρη.
Η κ. Κοκαλά αναφέρθηκε εκτενώς στον πρώτο διωγμό των Κουταλιανών και στις ιστορικές συγκυρίες που καθόρισαν την εξέλιξή του, σε μια περίοδο που συνδέθηκε με την εκστρατεία της Καλλίπολης και τη Μικρασιατική Εκστρατεία.
Όπως έγινε γνωστό, ο πρώτος διωγμός δεν είχε ως προορισμό τη Λήμνο. Οι Κουταλιανοί οδηγήθηκαν αρχικά στη βόρεια Τουρκία, στην περιοχή του Μιχαλίτσι ή Καρατσά Μπέη, βιώνοντας δύσκολες και τραγικές συνθήκες. Πολλοί πίστευαν ότι επρόκειτο για μια προσωρινή απομάκρυνση και πως κάποια στιγμή θα επέστρεφαν στην πατρίδα τους. Η Ιστορία, όμως, είχε άλλα σχέδια.
Όπως συνέβη και με πολλές ακόμη ελληνικές κοινότητες της Μικράς Ασίας, η επιστροφή δεν έγινε ποτέ.
Οι σχέσεις των Κουταλιανών με τη Λήμνο, μέσα από τις εμπορικές τους συναλλαγές, έμελλε τελικά να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη νέα τους ζωή. Η απόβαση στο Μούδρο και η διασπορά τους στα γύρω χωριά αποτέλεσαν την αρχή μιας νέας πορείας. Εκεί έστησαν τα νοικοκυριά τους και δημιούργησαν τη νέα τους πατρίδα, τη Νέα Κούταλη.
Μια συγκλονιστική ιστορία ξεριζωμού και εγκατάστασης, που, όπως αναδείχθηκε μέσα από την ομιλία, παρουσιάζει πολλές κοινές αναφορές με την ιστορία και άλλων προσφυγικών πληθυσμών.
Οι Κουταλιανοί σφουγγαράδες
Με έντονα βιωματικό χαρακτήρα ήταν η ομιλία του Γιώργου Κουντούρη, ο οποίος, έχοντας ζήσει από παιδί στη Νέα Κούταλη, μετέφερε στους παρευρισκόμενους σημαντικές πληροφορίες για την παράδοση των Κουταλιανών σφουγγαράδων.
Το σφουγγάρι αποτέλεσε για τους Κουταλιανούς πηγή πλούτου, αλλά ταυτόχρονα ένα επάγγελμα δύσκολο και εξαιρετικά επικίνδυνο. Οι συνθήκες εργασίας ήταν σκληρές, ενώ σε πολλές περιπτώσεις οι εργαζόμενοι βρίσκονταν ουσιαστικά στη διάθεση του εργοδότη.
Εντυπωσιακά ήταν και τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν για την αξία των σφουγγαριών. Χαρακτηριστικά αναφέρθηκε ότι η αξία τεσσάρων κιλών σφουγγαριών μπορούσε να αντιστοιχεί στην αγορά ενός αγροτικού αυτοκινήτου τη δεκαετία του 1970.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν επίσης οι αναφορές στη λειτουργία Τελωνείου στην Κούταλη και στον ελεγκτικό μηχανισμό του κράτους, αποκαλύπτοντας μια ακόμη άγνωστη σε πολλούς πλευρά της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της περιοχής.
ΟΙ ΟΜΙΛΊΕΣ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ
Οι προσωπικότητες που άφησαν το αποτύπωμά τους
Η δεύτερη ημέρα ήταν αφιερωμένη σε προσωπικότητες που συνδέθηκαν με την Κούταλη και άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στην ιστορία, στις τέχνες, στα γράμματα, στην Εκκλησία και στην πολιτική.
*Ανάμεσα στις μορφές που παρουσιάστηκαν ήταν ο Φωτιάδης (1849–1936), γιατρός ειδικευμένος στην ΩΡΛ και ένθερμος δημοτικιστής. Πήρε δημόσια θέση στο γλωσσικό ζήτημα, υποστηρίζοντας τη δημοτική γλώσσα, ενώ έγραψε στη δημοτική και επιστημονικό έργο με τίτλο «Το Έμφυτον Θερμόν», αποδεικνύοντας έμπρακτα τη θέση του υπέρ της χρήσης της δημοτικής και στον επιστημονικό λόγο.
*Ξεχωριστή θέση κατέχει ο Παναγής Κουταλιανός, μια μορφή που κινείται ανάμεσα στην ιστορία και τον θρύλο. Το πραγματικό του όνομα ήταν Παναγιώτης Καλαντζής του Αντωνίου και φέρεται να πέθανε σε ηλικία περίπου 70 ετών, πιθανότατα το 1916. Η φήμη του συνδέθηκε με την εξαιρετική σωματική του δύναμη και η μορφή του πέρασε στη λαϊκή μνήμη, αποκτώντας σχεδόν μυθικές διαστάσεις.
*Παρουσιάστηκε επίσης η ζωή και το έργο του Κλεόβουλου Κλώνη (1907–1988), σημαντικού σκηνογράφου και ζωγράφου, ο οποίος θήτευσε στο Εθνικό Θέατρο και συνέβαλε με τις πρωτοποριακές ιδέες του στην ανανέωση της σκηνογραφικής αντίληψης και στην προσέγγιση του αρχαίου θεάτρου.
*Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η αναφορά στην οικογένεια Ζαχάρωφ ή Ζαχαρίου, μια ισχυρή και οικονομικά εύρωστη οικογένεια ρωσικής καταγωγής, η οποία απέκτησε μεγάλη οικονομική επιρροή μέσα από το εμπόριο όπλων. Η δράση της, σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, δεν περιορίστηκε στις επιχειρηματικές δραστηριότητες, αλλά συνδέθηκε και με την υποστήριξη της εκπαίδευσης στην Ελλάδα και με την πολιτική ζωή της χώρας.
Παρουσιάστηκαν οι εισηγήσεις: ● Η οικογένεια Καντεμίρ – Αγάθη Κοκκαλά ● Κλεόβουλος Κλώνης – Μαρία Κουμιανού ● Παναγής Κουταλιανός – Βασίλης Βασιλειάδης ●Η οικογένεια Ζαχάρωφ – Αιμιλία Σωτηρίου Ζαχαρωφ● Οικουμενικός Πατριάρχης Άνθιμος ΣΤ΄ – Αιδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος Αναστάσιος Σαργέντης ● Φώτιος Φωτιάδης – Ιωάννης Ψάρρας .
Το τραύμα που περνά από γενιά σε γενιά
Ο κύκλος των ομιλιών ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση του Κουταλιανού συγγραφέα Γιάννη Ψάρρα, με θέμα το «Διαγενεακό Τραύμα».
Μέσα από την ομιλία του αναδείχθηκε ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα: ο τρόπος με τον οποίο η Ιστορία του ξεριζωμού από την πατρίδα, μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο τη γενιά που έζησε τα γεγονότα, αλλά και τις επόμενες γενιές.
“ΝΟΣΤΟΣ” ΣΗΜΑΝΤΙΚΉ Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΟΥ
Ο διήμερος κύκλος ομιλιών του «Νόστου» ήταν τελικά κάτι περισσότερο από μια ιστορική αναδρομή. Ήταν μια ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα την Κούταλη, τους ανθρώπους της, τις περιπέτειες και τις διαδρομές τους, αλλά και τη μεγάλη συμβολή τους στη δημιουργία της Νέας Κούταλης. Συγχαρητήρια σε όλους τους ανθρώπους του συλλόγου”Νόστος”.
Μαρ.κα
